Fâtiha Suresi

Sure, her şeyin çıktığı kaynağın iki temel işleyişini adlandırarak açılır. بسم 'eş nitelikleri' kelimesinde ب eşi, karşılığı, simetriyi; س hareketi, fiili, frekansı; م alanı verir: bir alanda karşılıklı olarak işleyen hareketler, yani birbirini tamamlayan nitelikler. Bu nitelikler الله'a aittir: Elif veri, art arda iki Lam veriyi yeniden yeniden biçimlendirme, ه gösterme; veriyi art arda biçime döküp görünür kılan kaynak.

İki eş nitelik الرحمن ve الرحيم'dir. İkisi de ر yol ve ح kuşatma ile başlar, ikisi de bir alanda (م) kuşatılmış bir yolu anlatır; ayrım son harflerdedir. الرحمن'da sondaki ن açığa çıkarmayı verir: kuşatılmış yolun dışa açılması, yeni olanın meydana gelmesi, yaratıcılık. الرحيم'de araya giren ي varlığı verir: kuşatılmış yolun varlıkta sürdürülmesi, yaşatıcılık.

Sembol sonucu bu ikiliği kaydeder: kaynağın nitelikleri eş olarak işler, biri yaratır, öbürü yaşatır. Oluşum ve sürme birbirinin karşılığıdır; biri olmadan öbürü tamamlanmaz. Sure böylece bütün sistemin ilk iki işleyişini, var etmeyi ve var olanı sürdürmeyi, tek bir kaynağa bağlayarak başlar.

İkinci ayet, kaynaktan çıkan bildirinin evrenlerle ilişkisini kurar. الحمد 'bildiri' kelimesinde ح kavram ve kuşatma, م alan, د yön ve aktarım verir: bir kavramın bir alandan yönlendirilerek aktarılması. Başındaki ال onu bilinen, belirli bildiri yapar.

Bu bildiri لله'dır, kaynağa aittir; ve kaynak رب العالمين'dir. رب'de ر yol ve taraf, ب karşılık ve terazi verir: yolu karşılığıyla dengeleyen, düzeni kuran. العالمين'de ع kaynak, ل biçim, م alan ve sondaki ين çokluk verir: kaynaktan biçimlenip alan kazanan, birden çok evren.

Ayet böylece bir enformasyon ilkesini söyler: evrenleri düzenleyen şey, kaynaktan aktarılan bildiridir. Düzen dışarıdan eklenen bir güç değil, aktarılan bilginin kendisidir; her evren bu bildiriyle biçimlenir ve dengelenir. Sembol sonucu bunu kaydeder: düzeni kuran, kaynaktan aktarılan bildiridir.

Üçüncü ayet ilk ayetteki iki niteliği bu kez tek başına yineler: yaratıcı, yaşatıcı. Yinelenme, art arda yazılmış harfin işlemin tekrarı olması gibi, bu iki işleyişin bir defalık değil sürekli olduğunu gösterir.

İlk ayette nitelikler eş olarak tanıtılmıştı; ikinci ayette evrenlerin bildiriyle düzenlendiği söylendi. Üçüncü ayet, o düzenin hangi iki işleyişle yürüdüğünü hatırlatır: الرحمن'da kuşatılmış yolun açığa çıkması, yani yeni olanın oluşması; الرحيم'de kuşatılmış yolun varlıkta sürmesi, yani oluşanın yaşatılması.

Sembol sonucu yaratan ile yaşatanın aynı kaynaktan işlediğini kaydeder. Evrenlerdeki her yapı bu iki adımdan geçer: önce meydana gelir, sonra var kalması sağlanır. Bu iki adım ayrı kaynaklardan değil, aynı düzenleyiciden gelir.

Dördüncü ayet sistemin sonuç evresini tanımlar. يوم 'evre' kelimesinde ي varlık, و belirleme, م alan verir: varlığı belirlenmiş bir alan, bir dönem. الدين 'işleyiş' kelimesinde د yön ve aktarım, sondaki ين ikilik verir: giden aktarımın karşılığıyla geri dönmesi.

Bu evrenin sahibi ملك 'programlayıcı'dır: م alan, ل biçim ve kod, ك süreklilik; bir alanın kodunu sürekli olarak belirleyen. Başındaki üst elif bu işlevi taşıyanı, programın verisini elinde tutanı gösterir.

Ayet böylece işleyişin bir yasaya bağlı olduğunu söyler: her aktarım, karşılığıyla geri döner ve bu dönüşün tamamlandığı evre gelişigüzel değil, programlanmıştır. Sembol sonucu bunu kaydeder: aktarımların karşılığıyla döndüğü evre tek bir programlayıcıya bağlıdır. Yaratma ve yaşatma (1:3) bir döngü kurar; bu döngünün kapanış evresi de aynı kaynağın kodu içindedir.

Beşinci ayet varlıklarla kaynak arasındaki bağı iki yönlü olarak kurar. إياك kelimesinde altta hemze merkeze toplanımı, art arda gelen ي varlıkların çokluğunu, Elif iletiyi, ك muhatabı verir: bütün varlıkların bir merkeze toplanıp ona yönelmesi, bütün varlıklar sana.

İlk yön نعبد 'muhatabıyız' kelimesindedir: ن açığa çıkan biz, ع kaynak, ب karşılık, د yön; kaynağın karşılığına yönelmek, muhatap olmak. İkinci yön نستعين 'serbest bırakan' kelimesindedir: س hareket, ت ayrılık, ع kaynak, sondaki ين varlıkta açığa çıkma; hareketin kaynaktan ayrılıp varlıklarda açığa çıkması, yani kaynağın varlıkları kendi işleyişlerine bırakması.

Sembol sonucu iki yönü birlikte kaydeder: bütün varlıklar tek bir merkeze muhataptır ve varlıkları serbest bırakan da o merkezdir. Bu bir entegrasyon ilkesidir: varlıklar merkeze bağlı oldukları ölçüde serbest işler; bağlılık ile serbestlik birbirinin karşıtı değil, aynı ilişkinin iki yüzüdür.

Altıncı ayet işleyişin yönünü bir istek biçiminde dile getirir. اهدنا 'bizi kılavuzla' kelimesinde ه gösterme, د yön, sondaki نا biz verir: bize yönü göstermek. Kılavuzlanılan yer الصراط'tır: ص bağ, ر yol, ط indirme; bağlarla bir yola indirilmiş, sınırları belli hat, yörünge.

Yörüngenin niteliği المستقيم 'bilinçle seçilmiş' kelimesindedir: م alan, س hareket, ت seçim, ق bilinç, ي varlık, م alan; bir alandaki hareketin bilinçle seçilmesi. Yörünge kendiliğinden doğru değildir; bilinçli bir seçimle doğru kalır.

Sembol sonucu bunu kaydeder: doğru işleyiş, bilinçle seçilmiş bir yörüngede kılavuzlanarak sürer. Beşinci ayetteki serbest bırakılmış varlıklar bu yörüngeye ihtiyaç duyar; serbestlik, yönü gösterilmiş bir yörüngeyle anlam kazanır. Gökteki cisimlerin kendi yörüngelerinde akması gibi, her varlığın işleyişi de bir yörüngeye bağlı kaldıkça dengede kalır.

Son ayet yörüngeyi ayırt eder ve ondan iki ayrılış yolunu adlandırır. Kılavuzlanılan yörünge أنعمت عليهم 'üzerlerine bahşettiğin' olanlarınkidir: hemze dışa açılım, ن açığa çıkma, ع kaynak, م alan ve sondaki ت sen; kaynaktan bir alana açığa çıkarılarak verilen. Bu, yörüngede kalana kaynağın aktardığı akıştır.

Birinci ayrılış المغضوب 'tepkiye uğramış' olanlardır: م alan, غ bilinmezlik, ض baskı ve karşı güç, و belirleme, ب karşılık; bilinmeyen bir karşı gücün karşılık olarak inmesi. Yörüngeden çıkan yapıya sistemin karşı gücü geri döner. İkinci ayrılış الضالين 'sapanlar'dır: ض karşı güç, Elif veri, ل biçim, ين çokluk; karşı güçle biçiminden ayrılan, yolundan sapan yapılar.

Sembol sonucu bunu kaydeder: yörüngeden iki ayrılış yolu vardır, tepkiye uğramak ve sapmak; bahşedilen yörünge ikisinin dışındadır. Birincisi sistemin geri tepkisi, ikincisi yapının kendi biçimini yitirmesidir. Sure böylece başta tanıttığı yaratıcı ve yaşatıcı kaynağı, sonda o kaynağın aktardığı akışta kalmanın ya da ondan ayrılmanın sonuçlarına bağlar.