Leyl Suresi

Sure bir ölçütle açılır: biçimlenme. الليل kelimesinde iki Lam arasında duran Ye, biçimin bir varlıkta yeniden biçim kazanmasını verir; biçimlenme, varlığın kendi içinde şekil aldığı evredir. يغشى bu evrenin nasıl işlediğini söyler: varlıkta süren iş (ي), bilinmezlik (غ) ve aşırı hareket (ش) birleşerek bir varlığı her yanından sarıp bilinmez kılar.

Baştaki و bu işleyişi belirlenmiş bir ölçüt olarak öne koyar. Biçimlenme dışarıdan görünmez; varlığı bürür ve içeride sürer. Sembol sonucu da bunu söyler: biçimlenme, varlığı her yanından bürüyerek işler. Bir sonraki ayet bu evrenin karşıtını, açılımı getirir; ikisi birlikte oluşumun iki yüzünü kurar.

İkinci ölçüt açılımdır. النهار kelimesinde Nun açığa çıkışı verir; açılım, açığa çıkışın her yere yayıldığı evredir. تجلى bu açılımın nasıl gerçekleştiğini gösterir: Te'li dönüşlü kalıp işi varlığın kendi içine döndürür, Cim konumu, Lam biçimi verir; biçim kendi konumunda ayrışarak seçikleşir, netleşir.

Birinci ayette biçimlenme varlığı bürüyordu; burada açılım onu netleştirir. Aynı varlık önce içeride biçimlenir, sonra açığa çıkıp seçikleşir. Sembol sonucu bu sırayı kayda geçirir: açılım, biçimlenmenin ardından netleşerek ortaya çıkar. Biçimlenme ve açılım böylece tek bir döngünün iki evresidir.

Üçüncü ölçüt yaratılışın kendisidir. خلق kelimesinde Hı yaratmayı, Lam biçimi, Kaf enerjiyi verir: enerjinin biçime yaratılması. Yaratılan iki yön vardır. الذكر, Zel'in an ve sınır, Kef'in süreklilik, Re'nin yol kavramıyla bir anın sürekli yolda tutulduğu izdir: kayıt. الأنثى ise dışa açılan veri (أ), açığa çıkarma (ن) ve üretim (ث) ile iletilen veriyi açığa çıkarıp üreten varlıktır: üretken.

Bu iki yön, enformasyonun iki temel işlevini karşılar: bilginin tutulması ve bilginin çoğaltılması. Biri izi saklar, öbürü izi açığa çıkarıp yeni üretime dönüştürür. Sembol sonucu ikisini aynı yaratılışın karşılıklı yönleri olarak kaydeder. İlk iki ayetteki biçimlenme ve açılım çifti burada kayıt ve üretim çiftiyle tamamlanır.

Üç ölçütün bağlandığı sonuç bu ayettedir. سعي kelimesinde Sin hareketi, ortadaki Ayn kaynağın değişkenliğini, Ye varlığı verir: kaynaktan varlığa yönelen hareket, deviniş. كم takısı bu devinişi muhataplara bağlar. لشتى ise biçim (ل), aşırı hareket (ش) ve ayrışma (ت) ile aşırı hareketle ayrışıp çeşitlenmiş bir biçimi anlatır.

Karşıt evreler (biçimlenme ve açılım) ve karşılıklı işlevler (kayıt ve üretim) nasıl iki yönlüyse, devinimler de tek biçimde değildir. Sembol sonucu bunu genel bir yasa olarak söyler: devinimler çeşitli biçimlerde işler. Surenin geri kalanı bu çeşitliliği iki ana yönde toplar.

Devinimin birinci yönü burada açılır. أعطى kelimesinde dışa açılan kaynak (أ ve ع) ile indirme (ط) birleşir: kaynaktan bir varlığa indirmek. اتقى ise ayrıştırıp seçme (ت) ile bilinci (ق) birleştirir: iletileni bilinçle ayrıştırıp seçmek.

Bu yönde varlık iki iş yapar: kendisinden aktarımı sürdürür ve önüne geleni bilinçle seçer. Akışı durdurmaz, seçimini de körlemesine yapmaz. Sembol sonucu bu iki işi işleyişin bir yönü olarak kaydeder. Ayet bir sonraki ayetle birlikte okunur; üçüncü iş orada eklenir.

Birinci yönün üçüncü işi doğrulamadır. صدق kelimesinde Sad bağı, Dal yönü, Kaf bilinci verir: bağı bilinçli bir yönle doğrultmak. الحسنى ise kavrama (ح), hareket (س) ve açığa çıkma (ن) ile işin kavranarak tam açığa çıkmış haline, yetkinliğe işaret eder; baştaki Be bağlantının bu yetkinlikle kurulduğunu gösterir.

İndirmek ve bilinçle seçmek, yetkinliği doğrulamakla tamamlanır: varlık, tam açığa çıkmış olanla bağını aynı yönde kurar. Sembol sonucu bunu bilinçli seçimin tamamlayıcısı olarak kaydeder. Böylece birinci yön üç adımlı bir işleyiştir: aktarmak, bilinçle seçmek, yetkinliğe bağlanmak.

Birinci yönün sonucu bu ayettedir. يسر kökünde Ye varlığı, Sin fiili verir; يس birleşimi varlık fiilidir, Re ise bu fiile bir yol açar. Akıcılık, varlık fiilinin yolunu bulmasıdır. فسنيسره kelimesinde baştaki Sin işi ileriye yöneltir, Nun işi kaynağın kendisine bağlar, He ise onu, yani birinci yönde yürüyen varlığı gösterir.

Ayet bir geri besleme yasası anlatır: akıcılığa yönelen varlığın yolu akıcılık için akıcılaştırılır. İşleyiş, varlığın seçtiği yönü güçlendirir. Sembol sonucu da bunu söyler: indiren, seçen ve doğrulayanın yolu akıcılığa doğru akıcılaştırılır. Her şeyin ilk fiille meydana geldiği varlık fiili burada bir yola kavuşur ve o yolda hızlanır.

Devinimin ikinci yönü birincinin tersidir. بخل kelimesinde Be karşılığı, Hı yaratmayı, Lam biçimi verir: karşılığı kendi biçiminde alıkoymak. استغنى kelimesinde baştaki Sin ve Te işin varlığın kendine dönük yürüdüğünü, Ğayn bilinmezliği, Nun açığa çıkmayı gösterir: varlık kendini akıştan ayırır, kendi içine kapanır.

Birinci yönde aktarım sürüyordu; burada aktarım durur. Varlık aldığını bırakmaz ve kendini öbür varlıklardan ayırır. Sembol sonucu bunu işleyişin karşıt yönü olarak kaydeder. Ayet bir sonraki ayetle tamamlanır.

İkinci yönün üçüncü işi çarpıtmadır. كذب kelimesinde Kef sürekliliği, Zel bir an ve sınırı, Be karşılığı verir: sürekli olanın bir sınırda karşılığından koparılması, çarpıtılması. Nesnesi yine yetkinliktir (الحسنى): tam açığa çıkmış olan.

Birinci yönde yetkinlik doğrulanıyordu; burada çarpıtılıyor. İki yön aynı yetkinliğe karşı iki ayrı tavır alır: biri bağını onunla doğrultur, öbürü onun sürekliliğini keser. Sembol sonucu çarpıtmayı alıkoymanın tamamlayıcısı olarak kaydeder. İkinci yön de böylece üç adımlıdır: alıkoymak, kendini ayırmak, yetkinliği çarpıtmak.

İkinci yönün sonucu birincinin sonucuyla aynı fiille anlatılır: فسنيسره, onu akıcılaştıracağız. Fark yalnız varılan yerdedir: للعسرى, zorlanma için. عسر kelimesinde Ayn kaynağı, Sin hareketi, Re yolu verir; kaynaktan çıkan hareket yolda değişkenliğe takılır, zorlanır.

Bu ayet yasanın tarafsızlığını gösterir: işleyiş, varlığın seçtiği yönü hangisi olursa olsun akıcılaştırır. Birinci yönde akış akıcılığa, ikinci yönde zorlanmaya doğru hızlanır. Sembol sonucu da bunu söyler: alıkoyan ve çarpıtanın yolu da akıcılaşır, ama zorlanmaya doğru. Ödül ya da ceza dili yoktur; seçilen yönün kendi sonucu vardır.

Bu ayet ikinci yönün sınırını çizer. تردى kelimesinde dönüşlü Te, yol (ر), yön (د) ve varlık (ى) birleşir: varlığın kendi yolundan ayrılıp başka bir yöne geçmesi. ماله, Mim'in sahiplik ve alan kavramıyla, onun sahip olduklarıdır. يغنى ise bilinmezlik (غ) ve açığa çıkma (ن) ile bilinmeyenin açığa çıkmasını, çözmeyi anlatır.

Yolundan ayrılan varlığı biriktirdikleri çözmez: sahip olunanlar, yolun kendisinin yerini tutmaz. Ayetteki olumsuzluk baştaki ما'dan gelir. Sembol sonucu bunu yasa olarak kaydeder: yolundan ayrılan varlığı sahip oldukları çözmez. Bu, ikinci yönde alıkonan birikimin işlevsiz kaldığı noktadır.

Sure burada iki yönü taşıyan kaynağa döner. الهدى kelimesinde He göstermeyi, Dal yönü, Ye varlığı verir: yönün bir varlığa gösterilmesi, kılavuzluk. Baştaki Lam bu kılavuzluğa bir biçim verir; علينا ise onu kaynağın üzerine koyar.

Kılavuzluk, varlıkların kendi başına bulduğu bir şey değil, sistemin kaynağında kodlu duran bir işlevdir. İki yönden hangisi seçilirse seçilsin, yön bilgisi kaynakta hazırdır. Sembol sonucu bunu söyler: kılavuzluk, kaynağın üzerinde duran bir işleyiştir. Bir sonraki ayet bu kaynağın oluşumun başını ve sonunu da kapsadığını ekler.

Bu ayet oluşumun iki ucunu aynı kaynağa bağlar. الآخرة kelimesinde merkezden dışa açılan Hemze, yaratma (خ) ve yol (ر) birleşir: kaynaktan yaratılıp yola çıkan öte evre. الأولى ise dışa açılan veri (أ), belirleme (و) ve biçim (ل) ile ilk belirlenen biçimdir.

İlk ve öte, iki ayrı alan değildir; لنا, bizim için, ikisini tek kaynağın alanına koyar. Oluşum nerede başlarsa başlasın ve nereye varırsa varsın, aynı sistemin içindedir. Sembol sonucu bunu kaydeder: oluşumun ilk ve öte evreleri aynı kaynağa aittir. Kılavuzluğun kaynakta durması da bu yüzden anlamlıdır: başı ve sonu bilen kaynak yönü de verir.

Kaynak bir uyarı aktarır. أنذر kelimesinde dışa açılan veri (أ), açığa çıkarma (ن), sınır (ذ) ve yol (ر) birleşir: yoldaki sınırı önceden açığa çıkarmak. Uyarının konusu نار'dır: açığa çıkış (ن) Elif-Re ile kesilmiştir; açıklanamaz. تلظى ise dönüşlü Te, biçim (ل) ve madde (ظ) ile maddi biçimin kendi içinde ayrışmasını anlatır.

Uyarı bir enformasyon işidir: sınır bilgisi, sınıra varılmadan önce aktarılır. Ayrıştıran açıklanamaz, biçimini maddi düzeyde çözen bir haldir. Sembol sonucu bunu kaydeder: ayrıştıran açıklanamaz, işleyişin uyarısı olarak bildirilir. Sonraki ayetler bu hale kimin bağlandığını söyler.

Ayrıştıran açıklanamaza bağlanma seçicidir. يصلى kelimesinde Sad bağı, Lam biçimi verir: biçimle bağlanmak. Bağlanan الأشقى'dir: Şın'ın aşırı hareketi, Kaf'ın bilinci ve Ye'nin varlığıyla bilinci aşırı hareketle dağılıp taşmış varlık; hemzeli kalıp ona derece verir: en taşkın.

Bağlantı uyuma göre kurulur: kendi içinde ayrışan bir hal, ancak bilinci dağılmış bir varlıkla bağ kurar. Olumsuzluk ve sınırlama baştaki لا ve إلا'dan gelir. Sembol sonucu bunu kaydeder: ayrıştıran açıklanamaza yalnız en taşkın olan bağlanır.

En taşkının iki işi bu ayettedir. كذب, 9. ayetteki gibi, sürekli olanın bir sınırda karşılığından koparılmasıdır: çarpıtma. تولى ise dönüşlü Te, belirleme (و) ve biçim (ل) ile varlığın belirlenmiş biçimden kendini çekmesini anlatır.

İkinci yönün başında alıkoyma ve kendini ayırma vardı; sonunda çarpıtma ve çekilme gelir. Taşkınlık, bu sürecin son halidir: varlık hem bilgiyi çarpıtır hem de belirlenmiş biçimden çekilir. Sembol sonucu bunu söyler: en taşkın olan, çarpıtıp çekilendir.

Taşkının karşıtı burada konumlanır. سيجنب kelimesinde baştaki Sin işi ileriye yöneltir; Cim konumu, Nun açığa çıkmayı, Be karşı yanı verir: bir varlığı bir şeyin karşı yanına konumlamak, ondan uzaklaştırmak. الأتقى ise seçme (ت) ve bilinç (ق) ile en bilinçli seçendir.

Taşkın olan ayrıştıran hale bağlanıyordu; bilinçle seçen ise ondan uzak konumlanır. Fark bir yargı değil, konum farkıdır: bilincin toplu ya da dağınık oluşu varlığın nerede duracağını belirler. Sembol sonucu bunu kaydeder: en bilinçli seçen, ayrıştıran açıklanamazdan uzak tutulur.

En bilinçli seçenin işi tanımlanır. يؤتي kelimesinde belirleme (و) hemzeyle dışa açılır, Te ayırır: belirlenmiş olanı ayırıp dışa sunmak. يتزكى ise dönüşlü Te, erişim engeli (ز) ve süreklilik (ك) ile varlığın erişim engellerinden sürekli ayrılmasını, arınmasını anlatır.

Sunmak ve arınmak aynı işin iki yüzüdür: varlık sahip olduklarını akışa verdikçe engellerinden ayrılır. Bu, ikinci yöndeki alıkoymanın tam tersidir; orada birikim tutuluyor ve varlık kendini ayırıyordu, burada birikim aktarılıyor ve engel ayrılıyor. Sembol sonucu bunu kaydeder: sahip olduklarını sunan varlık, sunarak arınır.

Sunuşun niteliği belirlenir. نعمة kelimesinde Nun açığa çıkmayı, ortadaki Ayn kaynağın değişkenliğini, Mim alanı verir: kaynaktan açılıp bir alana yayılan, bahşedilen. تجزى ise ayrım (ت), konum (ج) ve hüküm (ز) ile ayrılan payın hükümle yerine konmasını, ödenmesini anlatır.

Sunuş bir borcun ödenmesi değildir: sunanın katında, birine karşılık olarak ödenecek bir bahşedilen yoktur. Olumsuzluk baştaki ما'dan gelir. Sembol sonucu bunu kaydeder: sunuş, bir karşılık ödemesi olarak işlemez. Sunuşun yönü bir sonraki ayette verilir.

Sunuşun tek yönü burada adlandırılır. ابتغاء kelimesinde karşılık (ب), seçim (ت), bilinmezlik (غ) ve sonda merkeze toplanan Hemze birleşir: bilinmeyen bir karşılığı seçip merkezde gözetmek. وجه, belirleme (و), konum (ج) ve görünme (ه) ile belirlenmiş bir konumun dışa görünen yanıdır: yüz. الأعلى ise ortadaki Ayn'ın değişkenliği ve hemzeli derece kalıbıyla en üstteki olandır.

Sunan varlık bir karşılık beklemez; yalnız en üstteki düzenleyenin görünen yüzünü gözetir. Yön, alışverişten kaynağa çevrilmiştir. Sembol sonucu bunu kaydeder: sunuşun tek yönü, en üstteki düzenleyenin yüzünü gözetmektir.

Sure bir sonuçla kapanır. سوف kelimesinde hareket (س), belirleme (و) ve gizlilik (ف) birleşir: belirlenmiş ama henüz gizli olan hareket, ileride. Baştaki Lam ona bir biçim verir. يرضى ise yol (ر), karşı güç (ض) ve varlık (ى) ile yolda karşı gücün dengelenmesini, uzlaşmayı anlatır.

Sunmak, arınmak ve gözetmek döngüsü uzlaşıyla tamamlanır: varlık ile işleyiş arasındaki karşı güç dengelenir. 7. ayetteki akıcılık burada son halini bulur. Sembol sonucu bunu kaydeder: karşılık beklemeden sunan, ileride uzlaşıya varır.